Pasożyty to organizmy, które istnieją i zaspokajają swoje potrzeby kosztem żywiciela oraz powodują u niego choroby i stany patologiczne.
Inwazje pasożytnicze są znane od dawna i mimo postępu medycyny nadal są powszechne wśród ludzi i zwierząt. Prawie każdy człowiek przynajmniej raz w życiu (zwłaszcza w dzieciństwie) cierpiał na chorobę pasożytniczą.
Znaczna część chorób przewlekłych różnych narządów i układów, w tym reakcji alergicznych i procesów autoimmunologicznych, które mogą być wywołane przez pasożyty, jest związana z powszechnym rozprzestrzenianiem się pasożytów.
Istnieje szeroka gama pasożytów - mogą być mikroskopijne lub osiągać długość 10-14 m. Łączy ich styl życia, a także następujące cechy:
- Wysoka zdolność do reprodukcji.
- Stale udoskonalane mechanizmy dystrybucji i adaptacji do życia w organizmie żywiciela, człowieka lub zwierzęcia.
Jakie rodzaje pasożytów istnieją?
- Pasożyty pierwotniakowe są organizmami jednokomórkowymi.
- Robaki to pasożyty wielokomórkowe, do których zaliczają się robaki:
- płazińce (wątrobowe, kocie i inne przywry);
- glisty (owsiki, glisty, włosogłówki itp.);
- tasiemce (tasiemce bydlęce, wieprzowe i karłowate, tasiemce szerokie itp.).
- Stawonogi to pasożyty zaliczane do ektopasożytów, które charakteryzują się zewnętrznym chitynowym szkieletem, segmentowym ciałem i kończynami.
Straszna prostota i nieatrakcyjny wygląd
Wiele organizmów jednokomórkowych powoduje choroby, które dotykają zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Do pasożytów pierwotniakowych należą: ameba, leiszmania, lamblia, plazmodia, toksoplazma. Wśród nich patogenem powodującym najczęstszą inwazję pasożytów jest Giardia. Opinia lekarzy na temat tego jednokomórkowego organizmu jest nadal dwojaka. Niektórzy uważają Giardię za całkowicie nieszkodliwą, inni obwiniają ją za wiele, jeśli nie wszystkie, choroby żywiciela.
Istnieją również pierwotniaki, które po przedostaniu się do organizmu powodują nie powolną inwazję pasożytów, ale choroby zagrażające życiu, takie jak malaria i leiszmanioza.
Definicja wszy, kleszczy i pcheł jako pasożytów zewnętrznych zwierząt i ludzi wynika z faktu, że występują one na powierzchni skóry. Jeśli patogen nie jest zakażony żadną chorobą i nie jest jej nosicielem, wówczas może powodować dyskomfort dla pacjenta jedynie poprzez swoją obecność na ciele. Same w sobie nie powodują znaczących szkód dla organizmu.
Następnie będziemy głównie mówić o robakach, ponieważ toczy się wiele dyskusji na temat ich szybkiego wykrywania w organizmie i leczenia tej konkretnej grupy pasożytów; zainteresowanie inwazją robaków podsyca reklama, która zachęca ludzi do poszukiwania i znajdowania potencjalnie nieistniejących objawów i dolegliwości.
Jeden pasożyt – jeden żywiciel?
Pasożyt może mieć jednego lub więcej żywicieli. W tym drugim przypadku jeden z nich jest pośredni – zwierzę lub osoba, w której ciele zachodzi pośrednia faza rozwoju pasożyta, związana z rozmnażaniem bezpłciowym. Dla wielu gatunków pasożytów obecność żywiciela pośredniego jest niezbędna do przeżycia.
Makroorganizm, w którym przechodzi końcowa faza rozwoju pasożyta – etap rozmnażania płciowego – nazywany jest końcowym.
Aby przejść pełny cykl swojego rozwoju, biohelminty zmuszone są odwiedzać organizmy różnych gatunków, a niektóre robaki nie ulegają żadnym zmianom w ciele żywiciela pośredniego - nazywane są one geohelmintami.
Jak możesz zachorować?
Zakażenie może nastąpić na różne sposoby. Może to być połknięcie materiału rozrodczego pasożyta (cysty, jaja, larwy) w wyniku spożycia skażonej żywności lub wody, a także w wyniku złych praktyk higienicznych - brudnymi rękami, bliskim kontaktem ze zwierzętami domowymi (często cierpią na to dzieci). Rzadziej można zachorować na chorobę pasożytniczą, wdychając jaja lub cysty szkodnika z kurzem. Wśród robaków są także te, których larwy są w stanie przeniknąć do ciała zwierzęcia lub osoby bezpośrednio przez skórę, jak np. tęgoryjce, czynniki wywołujące tęgoryjce, którymi można się zarazić chodząc boso.
Rozprzestrzenianiu się infekcji pasożytniczych sprzyjają zarówno czynniki klimatyczne, jak i społeczne, do których zalicza się niski poziom edukacji sanitarnej i higienicznej ludności, naruszenia w zakresie sanitarnego przetwarzania niektórych produktów, a także nawyki żywieniowe. Na przykład tam, gdzie często spożywa się mięso zwierząt domowych lub dzikich, które nie przeszło kontroli sanitarnej i weterynaryjnej, utrzymuje się wysoki poziom włośnicy.
Siedliska w ciele żywiciela
Pasożyty atakują prawie wszystkie narządy i tkanki. Wszystko zależy od tego, jakie warunki są potrzebne do przetrwania na danym etapie cyklu życia. W zależności od lokalizacji zakażenia robakami dzielimy na tkankowe (pozajelitowe) i luminalne (jelitowe).
Do pierwszych zalicza się włośnicę, toksokarozę i bąblowicę. Jednocześnie w ciele żywiciela pasożyty atakują narządy wewnętrzne i tę formę nazwiemy trzewną. Ponadto wiele patogenów charakteryzuje się specyficznym uszkodzeniem tego lub innego układu narządów, a nawet pojedynczego narządu docelowego.
Na przykład geohelminty Toxocara, czynniki wywołujące toksokarozę, wpływają na narząd wzroku, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym. W tym przypadku nie ma znaczących zmian w stanie ogólnym, następuje jedynie zmniejszenie ostrości i utrata części pola widzenia, może rozwinąć się zez. Takie objawy zwykle postępują przez kilka miesięcy. Ważną cechą jest to, że zawsze dotyczy to tylko jednego oka. Dzięki kompetentnemu i dokładnemu badaniu okulistycznemu możliwe jest szybkie wykrycie i zdefiniowanie choroby.
Robacze luminalne obejmują trichuriazę, glistnicę, przywr, fascioliazę i inne. Te robaki znajdują się w świetle pustych narządów.
W przypadku wielu rodzajów robaków ich zwykłym siedliskiem jest układ trawienny, a mianowicie jeden z jego działów.
Zatem włosogłówka żyje w jelicie grubym, glisty żyją w górnej części jelita cienkiego, a tasiemiec karłowaty w jego dolnej części.
Co decyduje o charakterze rozwoju choroby?
- Sposób przedostania się pasożyta do organizmu żywiciela.
- Gęstość populacji pasożytów.
- Stopień przystosowania do ciała człowieka lub zwierzęcia.
- Stan organizmu żywiciela (siła odpornościowa, obecność współistniejących patologii).
Manifestacje inwazji pasożytów
Na początku choroby reakcje makroorganizmu są spowodowane wnikaniem obcych antygenów i reakcją układu odpornościowego na nie. W wielu przypadkach pojawia się gorączka nieumotywowana w opinii pacjenta, która może utrzymywać się dłużej niż tydzień przy okresowej poprawie stanu. W zależności od umiejscowienia pasożyta w organizmie pojawiają się inne objawy, m.in. utrata apetytu, odbijanie, nudności, bóle brzucha, niestabilność stolca, biegunka, zażółcenie twardówki i skóry, zmiana koloru moczu i kału. Gdy szkodnik znajdzie się w płucach, możliwe są objawy przypominające odoskrzelowe zapalenie płuc lub nawet astmę oskrzelową. W układzie nerwowym drgawki, niedowłady i paraliż nie są rzadkością.
W przewlekłej fazie inwazji pasożytów często ujawniają się zaburzenia metaboliczne, ponieważ patogen żeruje na żywicielu i wykorzystuje jego składniki odżywcze. U chorego zwierzęcia lub osoby wchłanianie w układzie pokarmowym jest często upośledzone. Dotknięte ciało jest wyczerpane, może pojawić się anemia i objawy niedoboru witamin.
Ponadto patogen zatruwa makroorganizm produktami jego życiowej aktywności, co powoduje objawy zatrucia u żywiciela.
Pasożytoza może nie dawać ostrych objawów, ale raczej mieć powolny, długotrwały przebieg, często z długoterminową kompensacją. Niepokojące objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy mechanizmy obronne zaatakowanego organizmu osłabną.
Interakcja z dotkniętym organizmem
Robaki działają między innymi supresyjnie na układ odpornościowy organizmu żywiciela, przez co ten ostatni staje się bardziej podatny na różne infekcje, powrót do zdrowia następuje później, a przebieg choroby będzie cięższy niż u osoby zdrowej.
Szczególnie szkodliwy jest wpływ pasożytów na organizm dziecka. Dzieci stają się nerwowe, kapryśne, mają zakłócony sen i szybko się męczą. Opóźniony jest zarówno rozwój fizyczny, jak i psychiczny. Możliwe jest pojawienie się chorób alergicznych, a przebieg współistniejących patologii ulega pogorszeniu.
Pomimo powagi choroby, inwazja pasożytnicza prowadzi do śmierci tylko w zaawansowanych przypadkach, ponieważ pasożyt jest całkowicie zależny od żywiciela, jego śmierć dla szkodnika najprawdopodobniej będzie śmiertelna, dlatego organizm zarażonego zwierzęcia lub osoby jest osłabiony przez pasożyta, ale nie zabity.
Inwazje pasożytnicze mogą nie objawiać się wcale lub mogą objawiać się bardzo wyraźnie. Rozgryźć to w odpowiednim czasie i ustalić prawidłową diagnozę to zadanie, które może wykonać tylko tandem lekarza i pacjenta, choroby te mogą być tak podstępne.